Đảm bảo an ninh lương thực cùng công nghệ sinh học thực vật
Phần 2: Hành trình phát triển và ứng dụng kỹ thuật nuôi cấy mô trong nông nghiệp hiện đại
Trong bối cảnh nhu cầu lương thực – thực phẩm tăng mạnh và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, công nghệ sinh học thực vật, đặc biệt là kỹ thuật nuôi cấy mô, đang trở thành công cụ chiến lược giúp nhiều quốc gia bảo đảm an ninh lương thực. Từ những thí nghiệm ban đầu ở thế kỷ XX, kỹ thuật này đã trải qua một hành trình dài để trở thành giải pháp cốt lõi trong nhân giống sạch bệnh, phục tráng giống quý hiếm và sản xuất hàng loạt giống cây nông nghiệp chất lượng cao.
Trước khi đi sâu vào từng kỹ thuật, có thể xem thêm các giải pháp giống cây trồng công nghệ cao được giới thiệu tại:
Nuôi cấy tế bào – nền tảng của công nghệ sinh học thực vật hiện đại
Nuôi cấy tế bào được xem như bước tiến quan trọng mở ra cánh cửa cho hàng loạt thành tựu sau này. Từ những năm 1950, các nhà khoa học đã biết cách tách tế bào bằng enzyme hoặc nghiền mô để nghiên cứu. Qua đó, họ hiểu rõ hơn cấu trúc tế bào, khả năng phân hóa và những thay đổi của tế bào dưới tác động môi trường.
Đến năm 1960, Cocking tạo bước đột phá khi tách thành công tế bào trần nhờ enzyme phân giải thành tế bào. Chỉ hơn một thập kỷ sau, việc tái sinh cây hoàn chỉnh từ tế bào trần đã được thực hiện ở thuốc lá, mở đường cho các nghiên cứu lai tế bào soma giữa các loài. Đây chính là cơ sở hình thành nhiều giống cây lai có năng suất và sức chống chịu vượt trội.
Một thành tựu đặc biệt quan trọng là sự ra đời của thuật ngữ “biến dị soma” vào năm 1981. Nhờ quan sát những biến đổi di truyền xuất hiện khi cấy mô, các nhà khoa học có thể tạo ra những dòng đột biến ổn định, có hàm lượng hoạt chất cao, chịu hạn, chịu mặn, kháng bệnh…
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Tại Việt Nam, công nghệ nuôi cấy tế bào cũng được áp dụng mạnh mẽ để sản xuất sinh khối ở cây dược liệu như thông đỏ, đinh lăng, xạ đen… Một số nghiên cứu, như đề tài nuôi cấy huyền phù tế bào xạ đen, đã mang lại sinh khối lớn và giúp tổng hợp các hợp chất sinh học quan trọng phục vụ ngành dược phẩm và thực phẩm chức năng.
Nuôi cấy phôi – bí quyết tạo ra những giống cây khó nhân bằng phương pháp truyền thống
Từ ghi nhận đầu tiên vào thế kỷ 18 đến các nghiên cứu hiện đại, nuôi cấy phôi đã chứng minh vai trò không thể thay thế trong việc cứu phôi, tái sinh cây bị lai xa hoặc khó nảy mầm tự nhiên.
Một cột mốc quan trọng là nghiên cứu của Knudson (1922) khi nuôi cấy thành công phôi lan trong môi trường chứa đường, mở đầu cho ngành công nghiệp lan toàn cầu. Sau đó, hàng loạt nghiên cứu tiếp tục chỉ ra vai trò của nước dừa, casein thủy phân, chất điều hòa sinh trưởng… trong phát triển phôi.
Tại Việt Nam, kỹ thuật này đã và đang được ứng dụng để sản xuất hàng loạt những giống cây có giá trị kinh tế cao như chè, hoa lan, đặc biệt là dừa sáp – loại cây thương phẩm hiếm, khó nhân giống bằng phương pháp tự nhiên do phôi phát triển bất thường.
Tham khảo thêm về dừa sáp nuôi cấy mô – một ứng dụng điển hình của công nghệ cứu phôi tại:
https://vigen.vn/phong-thuy-va-chau-cay-kieng-la/
Nghiên cứu của Công ty Khoa học Công nghệ Nông nghiệp Anh Đào năm 2020–2023 đã xây dựng thành công quy trình nuôi cây con dừa sáp quy mô công nghiệp, đồng thời đánh giá khả năng sinh trưởng của cây trên đất mặn, phèn – mở ra cơ hội mở rộng vùng trồng tại nhiều tỉnh miền Tây.
Nuôi cấy đỉnh sinh trưởng và mô phân sinh – chìa khóa tạo cây sạch bệnh
Đỉnh sinh trưởng là vùng gần như không chứa virus, vì vậy nuôi cấy đỉnh sinh trưởng là phương pháp hiệu quả để loại bỏ virus ở các giống cây nông nghiệp. Từ năm 1946, các nghiên cứu đã chứng minh rằng mọi bộ phận của cây đều có khả năng tái sinh nếu được nuôi cấy đúng cách.
Đến năm 1960, Morel đã sử dụng phương pháp này để nhân nhanh các giống lan Cymbidium sạch bệnh, mở đầu cho ngành vi nhân giống lan hiện đại.
Tại Việt Nam, kỹ thuật này được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất giống:
atiso
chanh dây
hồ tiêu
cây thân gỗ
cây dược liệu quý hiếm
Một ví dụ đáng chú ý là nghiên cứu nhân giống cây nần nghệ – loài cây dược liệu nằm trong Sách Đỏ – bằng nuôi cấy đỉnh sinh trưởng. Nhờ kỹ thuật này, nguồn gen quý được bảo tồn và nhân nhanh với chi phí thấp.
Gần đây, nhiều dự án nghiên cứu về hồ tiêu sạch bệnh virus cũng áp dụng kết hợp nuôi cấy đỉnh sinh trưởng và xử lý nhiệt để tạo ra giống hồ tiêu khỏe mạnh, giảm nguy cơ lây lan mầm bệnh trong các vùng trồng trọng điểm.
Từ phòng thí nghiệm đến sản xuất – vai trò chiến lược của nuôi cấy mô
Công nghệ nuôi cấy mô không chỉ tạo ra cây giống sạch bệnh mà còn:
rút ngắn thời gian nhân giống, giúp phát triển nhanh vùng chuyên canh
đảm bảo tính đồng nhất, phù hợp tiêu chuẩn xuất khẩu
tăng năng suất – giảm chi phí – nâng cao khả năng cạnh tranh
bảo tồn nguồn gen quý, tránh tuyệt chủng trong tự nhiên
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang cần những giải pháp bền vững, nuôi cấy mô chính là một trong những công nghệ đóng vai trò trọng tâm, góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, an toàn và thân thiện môi trường.
Phú Thọ vào mùa hoa Tết: Nhà vườn tất bật, kỳ vọng “được mùa, được giá” dịp Bính Ngọ 2026
Không khí sản xuất rộn ràng trước thềm năm mới
Những ngày cuối năm, khi Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến gần, các vùng trồng hoa trọng điểm của tỉnh Phú Thọ bước vào giai đoạn sản xuất cao điểm. Trên khắp các cánh đồng, vườn hoa, bà con nông dân gần như “ăn ngủ cùng cây”, dồn toàn bộ tâm sức cho những công đoạn chăm sóc cuối cùng với mong muốn hoa nở đúng dịp, đạt chất lượng cao và bán được giá tốt.
Vụ hoa Tết từ lâu đã được xem là vụ quan trọng nhất trong năm, quyết định phần lớn thu nhập của người trồng hoa. Chính vì vậy, mọi khâu từ xuống giống, chăm sóc, điều chỉnh ánh sáng, phân bón cho đến phòng trừ sâu bệnh đều được thực hiện cẩn trọng, tỉ mỉ và liên tục theo dõi sát diễn biến thời tiết.
Bạn đọc có thể tham khảo thêm nội dung tiếp theo để có cái nhìn đầy đủ và cụ thể hơn: nuôi cấy mô thực vật
Làng hoa Nhân Vực tất bật canh nụ hoa cúc
Tại thôn Nhân Vực, xã Xuân Lãng, không khí lao động trở nên khẩn trương hơn bao giờ hết. Hơn một tháng nay, ông Nguyễn Thanh Tùng gần như dành trọn thời gian ngoài vườn để chăm sóc hơn 6 sào hoa cúc kim cương. Từ sáng sớm đến chiều muộn, ông miệt mài bón phân, tưới nước, kiểm tra từng luống hoa để đảm bảo cây sinh trưởng đồng đều, nụ phát triển đúng tiến độ.
Theo ông Tùng, để hoa cúc nở đúng dịp Tết Nguyên đán, ngoài chế độ dinh dưỡng hợp lý, việc điều tiết ánh sáng đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Gia đình ông đã đầu tư hệ thống đèn điện với hàng trăm bóng thắp sáng vào ban đêm nhằm kéo dài thời gian chiếu sáng, “đánh thức” cây hoa, tránh hiện tượng phân hóa mầm sớm khiến hoa nở trước Tết.
Không chỉ vậy, ông Tùng còn thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, độ ẩm không khí để kịp thời phòng trừ sâu bệnh. Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, vườn hoa cúc của gia đình ông luôn phát triển khỏe mạnh, thân mập, cành thẳng, nụ đều và được thương lái đặt cọc mua toàn bộ ngay từ khi hoa chưa nở rộ.
Ông Tùng chia sẻ, vụ hoa Tết là nguồn thu nhập chính của gia đình. Nếu thời tiết thuận lợi, giữa tháng Chạp hoa sẽ bắt đầu nở và có thể xuất bán. Năm trước, gia đình ông thu lãi gần 40 triệu đồng mỗi sào, năm nay ông kỳ vọng thu nhập sẽ cao hơn nhờ chất lượng hoa tốt và thị trường ổn định.
Yêu cầu khắt khe về kỹ thuật chăm sóc
Cũng tại thôn Nhân Vực, bà Bùi Thị Thúy cho biết việc chăm sóc hoa cúc đòi hỏi quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Để hoa đạt tiêu chuẩn, người trồng phải phun thuốc phòng trừ sâu bệnh và nấm định kỳ, kết hợp bón phân 20 ngày một lần theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Theo bà Thúy, hoa cúc đạt chất lượng thương phẩm phải có lá xanh đậm, thân cây mập, cành thẳng, chiều cao từ 80 đến 110cm, cánh hoa dài và đều. Hiện nay, giá bán buôn hoa cúc tại địa phương dao động từ 4.000 đến 4.500 đồng mỗi bông, tùy chất lượng và thời điểm. Nếu vụ hoa thuận lợi, người trồng có thể thu lãi lên tới 60% so với chi phí đầu tư ban đầu.
Toàn thôn Nhân Vực hiện có gần 100 hộ trồng hoa trên diện tích hơn 20 hecta. Hộ trồng ít khoảng 1–2 sào, hộ trồng nhiều lên tới vài mẫu mỗi vụ. Thậm chí, một số hộ còn thuê thêm đất ở các địa phương lân cận để mở rộng diện tích, đáp ứng nhu cầu thị trường Tết ngày càng tăng. Cây hoa cúc đang được xác định là cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, tạo việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại địa phương.
Làng đào Nhà Nít chờ hoa bung nở
Bên cạnh hoa cúc, làng hoa đào Nhà Nít, xã Hy Cương được xem là “thủ phủ” đào của tỉnh Phú Thọ cũng đang bước vào giai đoạn nước rút. Với gần 130 hộ tham gia trồng đào, những ngày này, khắp làng ngập tràn hình ảnh các gốc đào thế, đào bonsai, đào cổ thụ đang e ấp nụ, chờ bung nở đúng dịp xuân về.
Ngay từ cuối tháng 10 âm lịch, các chủ vườn đã bắt đầu tuốt lá, đánh gốc đào lên chậu. Đây là khâu then chốt, đòi hỏi người trồng phải tính toán chính xác thời điểm dựa trên kinh nghiệm và diễn biến thời tiết. Chỉ cần tuốt lá sớm hoặc muộn vài ngày, hoa đào có thể nở lệch Tết, kéo theo giá trị kinh tế giảm mạnh.
Anh Hoàng Xuân Huy, một hộ trồng đào lâu năm tại làng Nhà Nít, hiện sở hữu gần 200 gốc đào các loại phục vụ vụ Tết. Theo anh Huy, sau khi đào được đánh lên chậu, việc giữ ẩm là yếu tố quan trọng nhất. Mỗi ngày, cây phải được tưới nước hai lần để đảm bảo mầm và nụ phát triển ổn định.
Anh Huy cho biết năm nay thời tiết khá thuận lợi, cây đào phát triển tốt, nhiều nụ non và bắt đầu bung hoa. Hiện đã có nhiều khách đến tận vườn đặt mua. Nếu thị trường diễn biến đúng kỳ vọng, sau khi trừ chi phí, vườn đào của gia đình anh có thể mang về nguồn thu từ 200 đến 250 triệu đồng.
Giữ nghề bằng kinh nghiệm và sự công phu
Theo ông Lê Văn Lý, Trưởng làng nghề hoa đào Nhà Nít, để tạo ra những cây đào có giá trị cao, ngoài việc tuốt lá đúng thời điểm, người trồng phải đầu tư rất nhiều công sức cho khâu tạo dáng, uốn thế. Mỗi gốc đào có đặc điểm riêng, đòi hỏi người trồng phải quan sát kỹ để chọn hướng uốn, thế cây và mắt ghép phù hợp, tạo sự cân đối hài hòa.
Ngay sau Tết, các hộ trồng đào đã bắt đầu thu mua cây giống từ nhiều nguồn, trong đó có các đơn vị sản xuất cây giống uy tín trong vùng, nhằm đảm bảo chất lượng cây trồng cho vụ sau. Sau khi trồng, cây được rắc vôi, bón phân hữu cơ và vô cơ để phục hồi, tích lũy dinh dưỡng, chuẩn bị cho chu kỳ ra hoa mới.
Ông Lý nhận định, thế đào càng phức tạp, càng đòi hỏi nhiều thời gian và công sức thì giá trị kinh tế càng cao. Với điều kiện thời tiết hiện tại, vụ đào Tết Bính Ngọ 2026 được kỳ vọng sẽ đạt sản lượng và chất lượng theo kế hoạch của làng nghề, giá bán mỗi cây có thể tăng từ 17 đến 20% so với năm trước.
Hỗ trợ tiêu thụ, mở rộng không gian trưng bày
Ông Bùi Phú Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Hy Cương cho biết, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các hộ trồng đào tiêu thụ sản phẩm, địa phương đã bố trí khu vực trưng bày, kinh doanh trên tuyến đường Tôn Đức Thắng, nơi có lưu lượng người qua lại lớn, đáp ứng nhu cầu mua sắm và chụp ảnh của người dân dịp Tết.
Tính đến thời điểm hiện tại, khoảng 30% sản lượng đào của làng Nhà Nít đã được tiêu thụ. Tổng giá trị kinh tế ước đạt gần 10 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào thu nhập của người dân và sự phát triển kinh tế địa phương.
Tết đến, xuân về, nhu cầu hoa tươi và cây cảnh tăng cao cũng là lúc người trồng hoa Phú Thọ đặt nhiều kỳ vọng vào một vụ mùa thắng lợi. Với sự cần cù, kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm cùng sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, bà con nông dân mong muốn hoa đẹp, bán được giá, để đón một cái Tết Bính Ngọ 2026 đủ đầy, khởi đầu cho một năm mới nhiều may mắn.
Trong bối cảnh nhu cầu giống cây trồng ngày càng tăng cao, việc tìm kiếm một đơn vị uy tín chuyên cung cấp cây giống chất lượng, nguồn gốc rõ ràng và ứng dụng công nghệ cao đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của người làm nông nghiệp trên khắp Việt Nam. Vì vậy, ViGen.vn – Trung tâm cây giống ViGen là đơn vị chuyên cung cấp giống cây trồng, giống cây và cây giống Việt Nam ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là cây giống cấy mô, với nguồn cung ổn định từ trại cây giống, trại giống cây trồng đạt chuẩn, phân phối cây giống giá sỉ và bán cây giống qua hệ thống đại lý toàn quốc, giúp khách hàng dễ dàng tìm được địa chỉ mua cây giống uy tín khi cần mua cây giống ở đâu, từ nhà sản xuất cây giống đến nguồn cung cây giống chất lượng cao.